Alimenty za okres przed wniesieniem pozwu

Wniesienie pozwu o alimenty nie zawsze oznacza, że świadczenie może zostać zasądzone wyłącznie od dnia złożenia pozwu.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość uwzględnienia przez sąd również niezaspokojonych potrzeb osoby uprawnionej, które powstały przed wszczęciem postępowania.

Znaczenie w tym wypadku ma wykazanie, że w okresie poprzedzającym złożenie pozwu rzeczywiście istniały niezaspokojone potrzeby osoby uprawnionej oraz że zachodzą przesłanki pozwalające na ich uwzględnienie przez sąd.

Podstawę dochodzenia świadczeń za okres poprzedzający wniesienie pozwu stanowi przede wszystkim art. 137 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgodnie z którym „Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem powództwa o alimenty sąd uwzględnia zasądzając odpowiednią sumę pieniężną.”

Pozew o alimenty może zatem obejmować nie tylko świadczenia należne od momentu jego wniesienia, lecz także pod pewnymi warunkami także odpowiednią kwotę związaną z niezaspokojonymi potrzebami z wcześniejszego okresu.

Samo wskazanie w pozwie, że osoba zobowiązana wcześniej nie płaciła alimentów albo płaciła je w niewystarczającej wysokości, nie przesądza jeszcze o możliwości zasądzenia świadczenia za okres poprzedzający wniesienie pozwu.

W orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2000 r. (sygn. akt III CKN 1015/2000) wskazano, że „zaspokajanie „bieżących potrzeb” może nastąpić w teraźniejszości lub przyszłości, natomiast dochodzenie potrzeb przeszłych możliwe jest tylko w sytuacji, gdy uprawniony wykaże, iż określone jego potrzeby zostały niezaspokojone, względnie że zobowiązania zaciągnięte na pokrycie tych usprawiedliwionych potrzeb nie zostały zlikwidowane.”

Szczególne znaczenie ma sformułowanie użyte przez ustawodawcę, zgodnie z którym sąd uwzględnia „niezaspokojone potrzeby” uprawnionego. Oznacza to, że w sprawie konieczne jest wykazanie nie tylko istnienia obowiązku alimentacyjnego, ale również tego, że w okresie, za który dochodzona jest kwota, występowały konkretne potrzeby, które nie zostały zaspokojone.

W praktyce sąd może badać:

• jakie były usprawiedliwione potrzeby dziecka w danym okresie,

• jakie były rzeczywiste koszty jego utrzymania,

• w jakiej części potrzeby te zostały zaspokojone przez rodzica sprawującego bezpośrednią pieczę,

• jakie kwoty przekazywał drugi rodzic,

• czy były ponoszone wydatki na żywność, odzież, leczenie, edukację, zajęcia dodatkowe czy mieszkanie,

• czy występowały nadzwyczajne wydatki związane np. z leczeniem lub rehabilitacją,

• a także jaka była sytuacja majątkowa i zarobkowa rodziców.

„niezaspokojone potrzeby” uprawnionego:

Pojęcie to należy rozumieć przede wszystkim jako takie usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej, które nie zostały faktycznie pokryte.

Co istotne, w każdej sprawie konieczne jest ustalenie rzeczywistego zakresu niezaspokojonych potrzeb, a nie tylko mechaniczne pomnożenie miesięcznej kwoty żądanych alimentów przez liczbę miesięcy.

W sprawach alimentacyjnych niezwykle istotne znaczenie ma materiał dowodowy.

Jeżeli rodzic chce dochodzić również kwoty za okres poprzedzający wniesienie pozwu, powinien, o ile to możliwe, zgromadzić dokumenty pozwalające odtworzyć sytuację finansową dziecka oraz zakres ponoszonych wydatków.

Mogą to być np.:

• faktury i rachunki za zakup odzieży i obuwia,

• rachunki za leki i leczenie,

• dokumentacja medyczna,

• potwierdzenia opłat za przedszkole lub szkołę,

• potwierdzenia opłat za zajęcia dodatkowe,

• rachunki za rehabilitację,

• potwierdzenia przelewów,

• wyciągi z rachunku bankowego,

• potwierdzenia opłat za mieszkanie i media,

• korespondencja pomiędzy rodzicami dotycząca finansowania potrzeb dziecka,

• wiadomości SMS lub e-maile,

• a także zeznania świadków.

Nie zawsze możliwe będzie udokumentowanie każdego pojedynczego wydatku. W takim przypadku istotne jest przedstawienie sądowi możliwie spójnego i wiarygodnego obrazu rzeczywistych kosztów utrzymania osoby uprawnionej lub też powołanie dowodów z zeznań świadków.

Dla oceny roszczenia za okres poprzedzający wniesienie pozwu istotne jest również ustalenie, w jakiej części usprawiedliwione potrzeby uprawnionego pozostawały niezaspokojone.

Istotnym zagadnieniem jest również termin przedawnienia, który zgodnie z art. 137 § 1 k.r.o. wynosi 3 lata.

Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku sąd po prostu zasądzi alimenty za trzy lata wstecz.

Trzyletni termin przedawnienia nie jest równoznaczny z automatycznym prawem do uzyskania alimentów za trzy lata poprzedzające pozew. Konieczne pozostaje bowiem wykazanie istnienia niezaspokojonych potrzeb w rozumieniu art. 137 § 2 k.r.o.

W praktyce oznacza to, że należy dokładnie określić:

1. za jaki okres dochodzona jest kwota,

2. jakie potrzeby występowały w tym okresie,

3. które z tych potrzeb pozostały niezaspokojone,

4. jaka była wysokość tych potrzeb,

5. jakie świadczenia i wydatki zostały w tym czasie poniesione przez drugiego rodzica.

Alimenty wstecz na rzecz dziecka:

Najczęściej problem alimentów za okres poprzedzający pozew pojawia się w sprawach dotyczących małoletnich dzieci.

Przykładowo, jeżeli rodzice rozstali się w styczniu, a pozew o alimenty został wniesiony dopiero we wrześniu, możliwe jest rozważenie żądania obejmującego również okres od stycznia do września.

Nie wystarczy jednak samo wskazanie daty rozstania.

Rodzic dochodzący świadczenia powinien wykazać, że w tym okresie:

• dziecko miało określone usprawiedliwione potrzeby,

• potrzeby te były finansowane w określonym zakresie,

• drugi rodzic nie partycypował w ich zaspokajaniu albo jego udział był niewystarczający,

• w konsekwencji powstały niezaspokojone potrzeby, które mogą zostać uwzględnione przez sąd.

Czy alimenty za okres przed pozwem można dochodzić również w przypadku osoby pełnoletniej?

Co do zasady art. 137 § 2 k.r.o. nie ogranicza swojej regulacji wyłącznie do małoletnich dzieci. Znaczenie ma więc istnienie obowiązku alimentacyjnego oraz wykazanie niezaspokojonych potrzeb uprawnionego.

W przypadku osoby pełnoletniej szczególnie istotne może być jednak wykazanie, że w okresie objętym żądaniem nadal istniały przesłanki obowiązku alimentacyjnego oraz że rzeczywiście występowały niezaspokojone potrzeby.

Każda tego rodzaju sprawa wymaga zatem indywidualnej oceny sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej stron.

Sprawy o alimenty wymagają nie tylko prawidłowego określenia wysokości bieżącego świadczenia, ale również właściwego sformułowania żądania dotyczącego okresu poprzedzającego wszczęcie postępowania.

Adwokat prowadzący sprawę alimentacyjną może pomóc w szczególności w:

• ustaleniu, czy istnieją podstawy do dochodzenia alimentów za okres wcześniejszy,

• określeniu wysokości roszczenia,

• przygotowaniu szczegółowego zestawienia kosztów utrzymania,

• zgromadzeniu i właściwym sformułowaniu wniosków dowodowych,

• przygotowaniu pozwu o alimenty,

• a także reprezentowaniu klienta przed sądem.