Odwołanie darowizny

Odwołanie darowizny to temat, który budzi duże zainteresowanie klientów kancelarii adwokackich. Pomimo, że darowizna co do zasady ma charakter definitywny, przepisy Kodeksu cywilnego przewidują sytuacje, w których jej cofnięcie jest dopuszczalne.

Czym jest darowizna:

Zgodnie z art. 888 Kodeksu cywilnego, przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do nieodpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Przedmiotem darowizny mogą być m.in. pieniądze, nieruchomości, samochody, udziały czy inne prawa majątkowe.

Najczęściej spotykane są darowizny:

·     Nieruchomości,

·     środków pieniężnych,

·     składników majątku pomiędzy członkami rodziny.

Czy darowiznę można odwołać?

Tak, jest możliwe odwołanie dokonanej już darowizny, jednak są to sytuacje wyjątkowe. Zgodnie z Kodeksem cywilnym darczyńca może odwołać darowiznę:

·     niewykonaną,

·     z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego.

Cofnięcie darowizny niewykonanej:

Darczyńca może cofnąć darowiznę, która nie została jeszcze wykonana, jeżeli po zawarciu umowy jego sytuacja majątkowa uległa znacznemu pogorszeniu.

Przy czym, cofnięcie darowizny niewykonanej jest możliwe, gdy jej wykonanie zagrażałoby utrzymaniu darczyńcy, bądź też uniemożliwiałoby wywiązywanie się przez niego z ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

W takim przypadku wystarczające jest złożenie oświadczenia o cofnięciu darowizny obdarowanemu.

Cofnięcie darowizny wykonanej a rażąca niewdzięczność:

Najczęstszą przyczyną cofnięcia wykonanej już darowizny jest rażąca niewdzięczność obdarowanego wobec darczyńcy. Zgodnie z orzecznictwem sądów powszechnych za rażącą niewdzięczność uznaje się szczególnie naganne zachowania obdarowanego, które są: umyślne, wysoce niewłaściwe oraz skierowane bezpośrednio przeciwko darczyńcy np.: popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy, ciężkie znieważenie lub groźby w stosunku do osoby darczyńcy, uporczywe naruszanie dóbr osobistych darczyńcy, odmowa pomocy darczyńcy w chorobie lub niedostatku.

Termin na cofnięcie darowizny:

Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności jest możliwe w terminie jednego roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięcznym zachowaniu obdarowanego.

Forma i procedura cofnięcia darowizny:

Darczyńca ma możliwość cofnięcia darowizny poprzez złożenie obdarowanemu pisemnego oświadczenia, w treści którego darczyńca: oświadcza, iż cofa darowiznę, wezwie obdarowanego do zwrotu przedmiotu darowizny, w przypadku braku zwrotu darowizny skieruje sprawę na drogę postępowania sądowego.

Skutki cofnięcia darowizny:

Skuteczne cofnięcie darowizny powoduje obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny: w naturze lub w formie równowartości pieniężnej, jeżeli zwrot w naturze nie jest możliwy.

Jeżeli obdarowany zbył przedmiot darowizny, odpowiedzialność rozliczana jest na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Czy można cofnąć darowiznę nieruchomości?

Tak, cofnięcie darowizny nieruchomości jest możliwe na takich samych zasadach jak cofnięcie każdej innej darowizny. Niemniej jednak, sprawy tego rodzaju są bardziej skomplikowane, ponieważ wymagają analizy aktu notarialnego, oceny zachowania obdarowanego pod kątem rażącej niewdzięczności, przeprowadzenia postępowania sądowego oraz dokonania zmian w księdze wieczystej.

Czy brak kontaktu z obdarowanym uzasadnia cofnięcie darowizny?

Sam brak kontaktu nie zawsze będzie wystarczający. Jednak długotrwałe zerwanie relacji rodzinnych połączone z wrogim nastawieniem, odmową pomocy lub celowym działaniem przeciwko darczyńcy może zostać uznane przez sąd za rażącą niewdzięczność.

Czy można cofnąć darowiznę po wielu latach?

Cofnięcie darowizny wykonanej jest możliwe tylko w terminie jednego roku od momentu powzięcia wiadomości o rażącej niewdzięczności. Nie ma znaczenia, ile lat temu dokonano samej darowizny, decydujący jest natomiast moment, w którym darczyńca dowiedział się o nagannym zachowaniu obdarowanego.

Cofnięcie darowizny a przebaczenie obdarowanemu:

Darowizna nie może zostać cofnięta, jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu. Przebaczenie może mieć charakter wyraźny lub dorozumiany, o ile darczyńca miał pełną świadomość zachowania obdarowanego.

W orzecznictwie sądów powszechnych wskazuje się, że utrzymywanie prawidłowych relacji, wspólne zamieszkiwanie czy udzielanie pomocy obdarowanemu świadczą o przebaczeniu.

Cofnięcie darowizny a zachowek

Cofnięcie darowizny może mieć również znaczenie w sprawach spadkowych. Jeżeli darowizna zostanie skutecznie cofnięta przestaje być uwzględniana przy obliczaniu zachowku, wraca do majątku darczyńcy i może wpłynąć na przyszły podział spadku.

Z tego względu sprawy o cofnięcie darowizny często łączą się z postępowaniami o zachowek lub dział spadku.

W postępowaniu sądowym kluczowe znaczenie mają dowody potwierdzające rażącą niewdzięczność obdarowanego. Mogą to być m.in.:

·         zeznania świadków,

·         dokumentacja medyczna,

·         korespondencja (SMS, e-maile),

·         nagrania,

·         wyroki karne lub zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.

Prawidłowe zgromadzenie i przedstawienie dowodów znacząco zwiększa szanse na skuteczne cofnięcie darowizny.

Cofnięcie darowizny to instytucja prawa cywilnego o wyjątkowym charakterze, stosowana wyłącznie w sytuacjach przewidzianych przez ustawę. Najczęściej dotyczy przypadków rażącej niewdzięczności obdarowanego lub istotnego pogorszenia sytuacji majątkowej darczyńcy.

Z uwagi na złożoność przepisów, krótkie terminy oraz konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, sprawy o cofnięcie darowizny wymagają profesjonalnej pomocy prawnej. Konsultacja z adwokatem pozwala ocenić szanse powodzenia sprawy oraz dobrać najskuteczniejszą strategię działania.