Uchylenie obowiązku alimentacyjnego na dorosłe dziecko

Uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego dziecka jest jedną z nie tak rzadkich, jak mogłoby się wydawać spraw trafiających do sądów rodzinnych.

W praktyce naszej kancelarii adwokackiej problem ten pojawia się zazwyczaj w sytuacjach, gdy dorosłe dziecko formalnie osiągnęło pełnoletność, lecz nadal korzysta z pomocy finansowej rodziców, nie wykazując jednocześnie zainteresowania usamodzielnieniem się.

Co ważne, osiągnięcie przez dziecko 18. roku życia nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny rodziców trwa do momentu, w którym dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie.

Samodzielność finansowa, zawodowa dziecka stanowi zatem podstawowe kryterium oceny przez sąd zasadności dalszego obowiązku alimentacyjnego. Ocenie każdorazowo podlega całokształt okoliczności, w tym czy:

·     dziecko posiada wykształcenie lub kwalifikacje umożliwiające podjęcie pracy,

·     jego stan zdrowia dziecka pozwala na podjęcie pracy zawodowej,

·     dziecko podejmuje rzeczywiste próby znalezienia zatrudnienia.

Jednocześnie, samodzielność dziecka nie oznacza osiągania przez nie wysokich dochodów. Wystarczy, aby dziecko z własnych środków mogło zaspokoić swoje usprawiedliwione potrzeby.

Jednym z najczęściej podnoszonych argumentów przeciwko uchyleniu alimentów jest kontynuowanie nauki przez pełnoletnie dziecko. Jednakże, w tym przypadku:

·     nauka powinna być celowa i racjonalna,

·     dziecko powinno osiągać wymierne postępy w edukacji,

·     przedłużanie nauki nie może mieć charakteru pozornego.

Co istotne, sądy nie patrzą przychylnie na dzieci, które wielokrotnie zmieniają kierunki studiów, powtarzają lata lub zapisują się na kolejne formy kształcenia wyłącznie w celu otrzymywania alimentów od rodzica. Uznawane jest, to wówczas za niedokładanie należytych starań przez dziecko do uzyskania samodzielności ekonomicznej.

W praktyce sądowej za brak starań uznaje się m.in.:

·         niepodejmowanie pracy mimo braku przeciwwskazań zdrowotnych,

·         rezygnację z zatrudnienia bez uzasadnionej przyczyny,

·         bierność zawodową i edukacyjną,

·         utrzymywanie się wyłącznie z alimentów przy jednoczesnej możliwości podjęcia pracy.

Drugą istotną podstawą uchylenia obowiązku alimentacyjnego jest sytuacja, w której dalsze spełnianie świadczeń wiąże się z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica.

Pojęcie to nie zostało zdefiniowane ustawowo, jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o takie obciążenie finansowe, które:

·     zagraża zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodzica,

·     znacząco pogarsza jego sytuację życiową,

·     pozostaje w rażącej dysproporcji do potrzeb dziecka.

Może to dotyczyć w szczególności sytuacji pogorszenia stanu zdrowia, trwałej niezdolności do pracy, obniżenia dochodów lub powstania nowych obowiązków alimentacyjnych.

Uchylenie obowiązku alimentacyjnego wymaga wystąpienia przez rodzica do sądu rejonowego wydziału rodzinnego i nieletnich z pozwem o uchylenie zobowiązania alimentacyjnego.

W toku postępowania rodzic powinien wykazać istotną zmianę stosunków, która nastąpiła po wydaniu wcześniejszego orzeczenia zobowiązującego do regulowania alimentów na dziecko.

Podsumowując, należy wskazać, że uchylenie przez sąd obowiązku alimentacyjnego wobec dorosłego dziecka jest możliwe. Niemniej jednak uzyskanie takiego rozstrzygnięcia sądowego wymaga spełnienia określonych przesłanek oraz odpowiedniego przygotowania procesowego.